Serwis o Finansach Przedsiębiorstw ANALIZA FINANSOWA

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Email Drukuj

Sprawozdanie finansowe skonsolidowane - jak to działa? cz. 1

Nie rzadko w pracy analitycznej można napotkać obok sprawozdań jednostkowych, także sprawozdania finansowe grup kapitałowych tj. grup firm składających się z co najmniej dwóch jednostek - w tym głównej tj. dominującej ('spółki matki') oraz zależnej ('spółki córki').

Ponieważ znajduje się w nich parę nietypowych pozycji finansowych, warto poznać podstawowe zasady tworzenia i funkcjonowania takich sprawozdań. Pozwoli to lepiej analizować te sprawozdania, szczególnie, że w sytuacji gdy takie sprawozdanie finansowe powstaje to zwykle jego zawartość niesie duży zasób informacji i nierzadko można uznać, że takie sprawozdanie powinno być analizowane w dużo większym stopniu niż np. sprawozdanie jednostkowe jednostki dominującej lub zależnej. Przy okazji zaznaczmy, że zależności między spółkami mogą mieć charakter szczeblowy tzn. że spółka będąca spółką zależną (X) wobec swojego podmiotu dominującego (Y) może być jednocześnie spółką dominującą wobec innej firmy (Z). Wówczas, z pewnymi wyjątkami, zarówno X sporządza skonsolidowane sprawozdanie uwzględniające Z, jak i oczywiście sporządzane jest sprawozdanie skonsolidowane na najwyższym szczeblu grupy tj. przez spółkę Y.

 

Kogo dotyczy skonsolidowane sprawozdanie finansowe?

W skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym uwzględnia się:

1. jednostkę dominującą oraz jednostki zależne - tzw. metodą konsolidacji pełnej z zaznaczaniem udziałów właścicieli mniejszościowych w jednostkach zależnych,

2. jednostki stowarzyszone - za pomocą tzw. konsolidacji metodą praw własności,

3. jednostki współzależne (wspólne przedsięwzięcia) - jako udziały we wspólnych przedsięwzięciach (joint ventures) za pomocą różnych metod w zależności od ich struktury

Określenie więc, czy dana jednostka jest zależna czy stowarzyszona jest niezwykle istotne dla określenia zasad konsolidacji sprawozdań finansowych i wyceny jednostek składowych. Najprościej więc rzecz ujmując - jednostki zależne to te nad którymi jednostka (spółka) dominująca (spółka matka) sprawuje kontrolę, a w szczególności poprzez sprawowanie kontroli rozumie się sytuacje gdy spółka dominująca posiada udziały/akcje stanowiące co najmniej 50% głosów na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy, bo zwykle taka liczba udziałów pozwala posiadać kontrolę nad operacjami spółki zależnej, w tym nad jej aktywami i pasywami. Nie jest to jednak jedyna możliwa sytuacja. W pewnych przypadkach posiadanie kontroli może mieć miejsce przy posiadaniu mniej niż 50% na WZA, gdy np. jest efektem posiadania większości w zarządzie lub radzie nadzorczej. Należy o tym pamiętać, łącznie z tym, że w odwrotnej sytuacji ? udział większościowy (powyżej 50% głosów na WZA) nie zawsze gwarantuje kontrolę nad innym podmiotem.

Spółki stowarzyszone to jednostki gospodarcze, na które właściciel wywiera znaczący wpływ, przy czym wpływ ten nie jest aż tak mocny, aby można było nazwać to sprawowaniem kontroli. W tym przypadku przyjmuje się zwykle, że posiadanie od 20% do 50% głosów na walnym zgromadzeniu oznacza, że status takiej spółki można określić jako 'stowarzyszona'. Aczkolwiek, podobnie jak w przypadku spółki zależnej, liczba głosów nie zawsze musi być jedynym kryterium ustalania typu powiązań między spółkami. Kluczowa jest kwestia rzeczywistego wpływu na działalność jednostki, i tutaj również znaczenie mają kwestie dodatkowe takie jak np. odpowiednio większy wpływ na decyzje zarządu, rady nadzorczej czy np. istotne transakcje handlowe między podmiotami.

Wyłączenia z obowiązku sporządzania skonsolidowanych sprawozdań

Jednostka dominująca może nie sporządzać skonsolidowanego sprawozdania finansowego, jeżeli na dzień bilansowy roku obrotowego oraz na dzień bilansowy roku poprzedzającego rok obrotowy łączne dane jednostki dominującej oraz wszystkich jednostek zależnych każdego szczebla, bez dokonywania wyłączeń konsolidacyjnych (o których jeszcze powiemy), z uwzględnieniem danych jednostek współzależnych niebędących spółkami handlowymi, spełniają co najmniej dwa z następujących warunków:

1) łączne średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło nie więcej niż 250 osób,

2) łączna suma bilansowa w walucie polskiej nie przekroczyła równowartości 7.500.000 euro,

3) łączne przychody netto ze sprzedaży produktów i towarów oraz operacji finansowych w walucie polskiej nie przekroczyły równowartości 15.000.000 euro.

Z kolei, jednostka dominująca, zależna od innej jednostki, może nie sporządzać skonsolidowanego sprawozdania finansowego, jeżeli:

1) jednostka dominująca wyższego szczebla posiada co najmniej 90 % udziałów tej jednostki, a wszyscy pozostali udziałowcy tej jednostki wyrazili zgodę,

2) jednostka dominująca wyższego szczebla obejmie konsolidacją zarówno zależną od niej jednostkę dominującą, jak i wszystkie jednostki zależne od jednostki dominującej zwolnionej ze sporządzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego.

Jednostka dominująca może nie sporządzać skonsolidowanego sprawozdania finansowego także wtedy, gdy wszystkie jednostki od niej zależne wyłącza się z obowiązku objęcia ich konsolidacją.

Z kolei, jeżeli jednostka dominująca lub podporządkowana są emitentem papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu, albo też zamierzają ubiegać się lub ubiegają się o dopuszczenie papierów wartościowych do obrotu, nie stosuje się powyższych zwolnień.

Metoda konsolidacji pełnej

W tej publikacji skupimy się na konsolidacji pełnej tj. tej która dotyczy spółek zależnych. Przy metodzie konsolidacji pełnej, najogólniej rzecz biorąc, każda pozycja skonsolidowanego sprawozdania finansowego stanowi sumę odpowiednich pozycji wszystkich sprawozdań finansowych jednostkowych spółek córek, przy czym wielkości te są korygowane o wszelkie transakcje, które zaszły między wszystkimi jednostkami których dotyczy konsolidacja (wyłączenia konsolidacyjne). Wspomniana korekta ma na celu wyłączenie wszystkich operacji wewnątrz grupy kapitałowej, co w efekcie oznacza, że powstałe sprawozdanie będzie zestawem operacji tylko z zewnętrznymi podmiotami. Tak więc, powstanie sprawozdanie analogiczne jak dla pojedynczego podmiotu uwzględniające jedynie operacje z zewnętrznymi jednostkami. Tak jak w przypadku sprawozdania jednostkowego nie wykazuje się w nim operacji które zachodzą pomiędzy wewnętrznymi działami przedsiębiorstwa np. między działem magazynowym a produkcyjnym, tylko to co dzieje się w interakcji podmiotu z jednostkami zewnętrznymi. Będzie to niejako sprawozdanie jednego dużego podmiotu składającego się z poszczególnych składowych w postaci spółki dominującej i spółek zależnych. Jeśli przykładowo, spółka dominująca sprzedała w danym okresie produkty na kwotę 100 mln zł, z czego do spółki zależnej były to produkty na kwotę 10 mln zł, to do sprawozdania skonsolidowanego przeniesione będą przychody w kwocie 90 mln zł, tj. z wyłączeniem wspólnych rozliczeń. Jeśli z kolei, spółka zależna nie dokonała została jeszcze płatności za wspomnianą sprzedaż (u spółki-matki powstaje należność, u córki - zobowiązanie), to należności i zobowiązania handlowe w skonsolidowanym bilansie nie będą tej kwoty w ogóle wykazywać.

Podsumowując, jednostka dominująca sporządza skonsolidowane sprawozdanie finansowe grupy kapitałowej, obejmujące dane jednostki dominującej i wszystkich jednostek od niej zależnych wszelkich szczebli, przedstawione w taki sposób, jakby grupa kapitałowa stanowiła jedną jednostkę gospodarczą. Aby grupa kapitałowa była przedstawiona jako odrębna od innych jednostka, wszelkie operacje które zaszły między członkami tej grupy tj. mają charakter wewnątrzgrupowy muszą zostać wyłączone ze sprawozdania.

Podstawowa zasada (z pewnymi wyjątkami), jest jednak generalnie niezmienna tzn. pozycja skonsolidowanego sprawozdania finansowego to sumę analogicznych pozycji sprawozdań finansowych jednostkowych wszystkich spółek zależnych.