Serwis o Finansach Przedsiębiorstw ANALIZA FINANSOWA

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Email Drukuj

Grzechy główne w planowaniu inwestycji cz. 2. Przychody i koszty rosną (spadają) tak samo.

To również kwestia powiązana z tematem, o którym mowa w poprzedniej części, bo może powodować niewłaściwe oszacowanie niektórych wielkości finansowych. Sprawa dotyczy wszelkiego prognozowania przychodów i kosztów, nie tylko do oceny inwestycji, ale każdej oceny prognozowanej sytuacji przedsiębiorstwa. W szczególności, jest to istotne dla analizy wrażliwości, w której należy przeanalizować wpływ zmiany pewnych parametrów na wyniki firmy.

 

Podział kosztów na stałe i zmienne (najprościej mówiąc, niezależne i zależne od wielkości produkcji/sprzedaży w firmie) powoduje, że inaczej reagują one na zmianę wielkości produkcji/sprzedaży. Produkcja i sprzedaż to oczywiście odrębne rzeczy, ale że w dłuższej perspektywie ilość wyprodukowanych rzeczy powinna zostać sprzedana (bo w końcu, właśnie po to została wytworzona), to dla pewnego uproszczenia można przyjąć, że sprzedaż równa jest produkcji i traktować to, w tym przypadku, zamiennie.

Należy podkreślić, że wielkość sprzedaży to nie wartość sprzedaży jak się czasem źle to pojęcie rozumie. Przez wielkość rozumie się bowiem wolumen tj. ilość sprzedanych produktów (usług), a więc nie ich wartość (cenę). Dlatego tak istotnym jest rozróżnienie zmian przychodów wynikających ze zmiany wolumenu i tych wynikających ze zmiany ceny. Zmiana wolumenu pociąga za sobą zmianę w wielkości kosztów zmiennych (bo są od niego zależne), podczas gdy zmiana ceny oczywiście nie ma tu żadnego znaczenia. Jednocześnie jakakolwiek zmiana w obszarze przychodów (czy w rezultacie zmiany wolumenu czy ceny) nie wpływa ? z oczywistych względów - na zmianę kosztów stałych. Dlatego ewentualny spadek wolumenu sprzedaży, powoduje spadek części kosztów (zmiennych), przy stałym poziomie kosztów stałych, co w efekcie skutkuje zmniejszeniem dochodu (jak duże jest to zmniejszenie, decyduje struktura kosztów). W przypadku spadku ceny, przychody oczywiście ulegną zmniejszeniu, ale jednocześnie zarówno koszty zmienne jak i stałe, nie ulegną obniżce, co będzie w efekcie skutkować także zmniejszeniem wyniku finansowego, ale na większą skalę, niż w poprzednim przypadku.

Przyjmijmy przykładowo, że przychody w okresie prognozowanym mają wynieść 1 mln zł, co wynika ze sprzedaży 100.000 sztuk produktu po 10 zł/szt, a koszty operacyjne były następujące (przyjmujemy że całość kosztów dotyczyć będzie sprzedanych produktów):

jednostkowy koszt zużycia materiałów i energii (koszt zmienny)

2,5 zł/szt

jednostkowy koszt usług obcych (koszt zmienny)

4 zł/szt

koszty wynagrodzeń (koszty stałe)

200.000 zł

Zestawienie przychodów, kosztów i wyniku wygląda więc następująco:

 

wolumen

cena/koszt jednostkowy

wartość

Przychody ze sprzedaży

100.000 szt

10 zł

1.000.000 zł

Koszty zużycia materiałów i energii (koszt zmienny)

100.000 szt

2,5 zł

250.000 zł

Koszty usług obcych (koszt zmienny)

100.000 szt

4 zł

400.000 zł

Koszty wynagrodzeń (koszt stały)

-

-

200.000 zł

Wynik operacyjny

-

-

150.000 zł

Przyjmijmy teraz, że zakładamy 2 warianty zmian parametrów finansowych:

- obniżenie się ceny ze sprzedaży produktu do 8 zł/szt,

- zmniejszenie ilości sprzedanych produktów do 80.000 szt.

Wariant 1.

 

wolumen

cena/koszt jednostkowy

wartość

Przychody ze sprzedaży

100.000 szt

8 zł

800.000 zł

Koszty zużycia materiałów

100.000 szt

2,5 zł

250.000 zł

Koszty usług obcych

100.000 szt

4 zł

400.000 zł

Koszty wynagrodzeń

-

-

200.000 zł

Wynik operacyjny

-

-

-50.000 zł

Potencjalny spadek ceny powoduje jedynie obniżenie przychodów (2 zł x 100.000 szt) i nie wpływa na zmianę innych parametrów, powodując odpowiedni spadek wyniku o 200.000 zł do poziomu -50.000 zł.

Wariant 2.

 

wolumen

cena/koszt jednostkowy

wartość

Przychody ze sprzedaży

80.000 szt

10 zł

800.000 zł

Koszty zużycia materiałów

80.000 szt

2,5 zł

200.000 zł

Koszty usług obcych

80.000 szt

4 zł

320.000 zł

Koszty wynagrodzeń

-

-

200.000 zł

Wynik operacyjny

-

-

80.000 zł

Spadek wolumenu powoduje oczywiście obniżenie przychodów (10 zł za 20.000 szt), ale jednocześnie koszty operacyjne zmienne ulegają zmniejszeniu, i w efekcie powoduje to odpowiednio niższy spadek wyniku niż w wariancie 1. Zwróćmy uwagę, że w obu wariantach spadek wartości przychodów wyniósł 200.000 zł, ale ze względu na fakt, że w jednym przypadku było to spowodowane spadkiem ceny, a w drugim - spadkiem wolumenu, inaczej wpłynęło to na poziom wyniku finansowego. Za pierwszym razem było to neutralne dla kosztów (które pozostały na swoim poprzednim poziomie), i wpłynęło to na równoległy spadek wyniku także o 200.000 zł. W drugiej sytuacji (zmiana wolumenu), odpowiedniej obniżce uległy - obok przychodów - również koszty zmienne (łącznie o 6,5 zł x 20.000 szt = 130.000 zł), co skutkowało spadkiem wyniku finansowego w znacznie mniejszym stopniu w stosunku do stanu wyjściowego tj. tylko o 70.000 zł (co oznacza, że firma dalej generowałaby zysk).

Jak widać, odpowiednie zmiany w obszarze przychodów mogą mieć różne znaczenie w zależności od tego czy zmiana wynika z ceny czy ilości produktów (usług). Zależność między przychodami a kosztami nie jest więc liniowa, jak często zdarza się widzieć w biznes-planach dotyczących inwestycji.

Co więcej, podobne zależności dotyczą pozycji kapitału obrotowego tj. należności, zapasów i zobowiązań bieżących (wpływających z kolei na wielkość przepływów pieniężnych), gdyż zmiana przychodów jak i kosztów operacyjnych wpływa na ich poziom (i w konsekwencji, ich zmianę). Nie należy też zapominać o odpowiedniej korekcie kwoty podatku dochodowego, bo wszelka zmiana różnicy między przychodami a kosztami wpływa na wielkość dochodu do opodatkowania.

Zdecydowanie należy o tym pamiętać przy tworzeniu prognoz dla projektów inwestycyjnych, a w szczególności przy analizie wrażliwości.

Przy okazji, zaznaczmy jeszcze, że podział kosztów na zmienne i stałe nie zawsze jest oczywisty. Zależy często od specyfiki danego biznesu. Co więcej, jeden rodzaj kosztu może mieć równocześnie charakter częściowo zmienny jak i częściowo stały. Przykładowo, zużycie materiałów i energii, może w większości mieć charakter zmienny, ale w niewielkim stopniu nie być zależnym od wielkości produkcji, bo stale muszą być ponoszone koszty materiałów dla biura, jego oświetlenia czy podtrzymania energii na hali produkcyjnej (bez względu czy toczy się niej produkcja czy nie).